LinksSitemapContact
U bent hier:

Prostaatkanker

Wat is prostaatkanker?

De prostaat is een klier van het mannelijk voortplantingsstelsel, die onder de blaas en vóór het rectum ligt (het rectum is het laatste deel van de dikke darm, dat eindigt in de anus). De prostaat is ongeveer zo groot als een walnoot en ze omgeeft een deel van de urinebuis.
Prostaatkanker is een ziekte waarbij zich kwaadaardige cellen vormen in het weefsel van de prostaat. Een kwaadaardige prostaattumor groeit over het algemeen erg traag en veroorzaakt in een vroeg stadium meestal nauwelijks klachten. Prostaatkankercellen kunnen zich verspreiden via het lymfestelsel of via het bloed en zo uitzaaiingen vormen, bijvoorbeeld in de lymfeklieren en het bot.

De Stichting Kankerregister registreer­de in 2006 in Vlaanderen 5.932 nieuwe gevallen van prostaatkanker. Prostaatkanker is daarmee in Vlaanderen de meest voorkomende kanker bij mannen. Het is een typische ouderdomsziekte: de gemiddelde leeftijd bij de diagnose is 69 jaar.

Onderzoeken?

De volgende klachten of symptomen kunnen wijzen op prostaatkanker: verminderde of onderbroken urinestraal, vaak moeten plassen, moeilijk plassen, pijn of branderig gevoel bij het plassen of de ejaculatie, bloed in de urine of het zaad... Deze symptomen zijn echter bijna nooit specifiek voor kanker (moeilijk plassen is bijvoorbeeld vaker het gevolg van een goedaardige vergroting van de prostaat). Prostaatkanker veroorzaakt bovendien dikwijls nauwelijks klachten, ook niet in de gevorderde stadia.

Om prostaatkanker op te sporen, kunnen de volgende onderzoeken gebeuren. Een rectaal onderzoek is het aftasten van de prostaat via de anus. Zo kan de arts voelen of de prostaat verhard is of vergroot, wat mogelijk kan wijzen op kanker. Ook een PSA-test kan soms een aanwijzing geven voor de aanwezigheid van een kwaadaardig prostaatgezwel. PSA of prostaatspecifiek antigen is een stof die met een eenvoudige test opgespoord kan worden in het bloed. Een te hoog PSA-gehalte in het bloed kán een aanwijzing zijn voor prostaatkanker. Een stijging van de PSA-waarde kan echter ook wijzen op andere, onschuldigere prostaatkwalen zoals een goedaardige prostaatvergroting of een ontsteking. Daarom is verder onderzoek noodzakelijk bij een verhoogde PSA-waarde.
Als er mogelijk sprake is van kanker, zal een weefselonderzoek gebeuren door middel van een transrectale biopsie . Daarbij wordt, meestal onder plaatselijke verdoving, via het rectum met een naald een stukje weefsel (biopt) uit de prostaat verwijderd om te onderzoeken in het laboratorium op de aanwezigheid van kwaadaardige cellen.

Om de biopsie nauwkeuriger uit te voeren, wordt de prostaat het beste in beeld gebracht met een transrectale echografie . Een echografie maakt gebruik van geluidsgolven om de organen op een beeldscherm zichtbaar te maken.
Als de diagnose prostaatkanker gesteld is, willen de artsen weten in welk stadium de ziekte zich bevindt. Dat helpt hen mee de behandeling te bepalen. De onderzoeken die hiervoor kunnen gebeuren, zijn een CT-scan of computertomografie (zeer gedetailleerde röntgenfoto's) van de buik of het bekken, een botscan (of isotopenscan: onderzoek na inspuiting met een licht radioactieve stof om te zien of er uitzaaiingen in het bot zijn) en een MRI (of magnetic resonance imaging: een scan waarbij met een sterke magneet beelden van het inwendige van het lichaam gemaakt worden).

Behandeling?

De behandelende arts-specialist houdt voor de keuze van de behandeling vooral rekening met de uitgebreidheid van de tumor, de algemene conditie en de leeftijd van de patiënt. Als de ziekte beperkt is gebleven tot de prostaat en niet is uitgezaaid, zal de specialist wellicht een curatieve behandeling voorstellen. Een curatieve behandeling is gericht op de genezing van de patiënt.
Bij een uitgezaaide prostaatkanker zal een behandeling voorgesteld worden die de ziekte remt en/of klachten vermindert.

De meest toegepaste behandelingen van prostaatkanker zijn op dit moment een operatie (chirurgie), bestraling (radiotherapie) en hormonale therapie. Een genezende behandeling kan bestaan uit een operatie en/of bestraling, al dan niet gecombineerd met een hormonale behandeling. Hormonale therapie op zich (zonder andere behandeling) kan de tumor wel verkleinen of trager doen groeien, maar geneest de kanker niet. In bepaalde gevallen is oplettend afwachten hoe de kanker evolueert eveneens een mogelijkheid. Chemotherapie, de behandeling met geneesmiddelen die kankercellen vernietigen of hun groei remmen, wordt bij prostaatkanker met uitzaaiingen eventueel toegepast, maar de resultaten zijn uiteenlopend.
Soms zijn er verschillende behandelingen mogelijk. Aarzel in dat geval niet uw arts uitvoerig vragen te stellen over de voor- en nadelen van de verschillende behandelingen.

Chirurgie

Bij een operatie wordt de prostaat volledig weggenomen. In medische termen heet deze ingreep een radicale prostatectomie. Deze behandeling wordt meestal gebruikt als men veronderstelt dat de kanker niet is uitgezaaid.

Complicaties
Radicale prostatectomie is technisch een delicate operatie, die nogal wat vaardigheid vergt van de chirurg. De belangrijkste complicaties zijn erectiestoornissen (impotentie) en urineverlies (incontinentie).
Aan weerszijden van de prostaat lopen zenuwen die essentieel zijn om een erectie te krijgen. De tumor bevindt zich meestal dicht in de buurt van deze zenuwen. Afhankelijk van de grootte van de tumor kan de chirurg meestal inschatten of hij één of beide zenuwen kan sparen. Bij jonge patiënten die aan beide zijden zenuwsparend geopereerd worden, zal de grote meerderheid van de mannen de potentie na een negental maanden herwinnen. Worden de zenuwen aan beide zijden verwijderd, dan is de patiënt meteen na de operatie impotent en dat blijft zo. Er bestaat ook een kleine kans dat mannen hun blaas (tijdelijk) niet volledig onder controle hebben. Het risico op deze problemen neemt toe naarmate de patiënt ouder is.

Radiotherapie

Radiotherapie is een behandeling met ioniserende stralen om kankercellen te vernietigen of de groei te vertragen. Bij radiotherapie wordt een stralenbundel (te vergelijken met een lichtbundel) precies gericht op de plaats van het gezwel of de plaats waar het gezwel zich bevond. Radiotherapie kan als genezende behandeling worden gebruikt om een beperkte tumor te behandelen. Als de ziekte verder gevorderd is, kan radiotherapie gebruikt worden om de tumor te verkleinen en om symptomen te verlichten, zoals plas- of stoelgangproblemen of pijn als gevolg van uitzaaiingen in de botten.
Bij een prostaattumor kan uitwendig (= externe bestraling) of inwendig (= brachytherapie) bestraald worden.

Uitwendige bestraling
Bij uitwendige (externe) bestraling wordt bestraald vanuit een machine buiten het lichaam. Het gebied dat moet worden bestraald, verschilt per patiënt, en ook de duur van de bestralingskuur, de intensiteit en het bestralingsschema (het aantal bestralingen) kunnen variëren. Meestal wordt de patiënt minstens zeven weken lang dagelijks een paar minuten bestraald. Een opname in het ziekenhuis is niet nodig, en de behandeling is pijnloos.

Complicaties
Bestraling van de prostaat heeft ook invloed op de gezonde cellen in het bestraalde gebied. Tijdens en nog even na de behandeling komen (tijdelijke) blaasklachten, slijm bij de stoelgang of pijn bij de ontlasting voor. Ook vermoeidheid is een vaak voorkomende bijwerking van radiotherapie. In de loop van de jaren na de behandeling kunnen mannen door bestraling ook impotent worden. Dit kan soms verholpen worden met medicijnen.

Inwendige bestraling
Bij inwendige bestraling, ook brachytherapie genoemd, wordt materiaal dat straling produceert, rechtstreeks ingebracht in de prostaat. Die radioactieve "zaadjes" geven daar een hoge dosis straling af. Deze techniek is op zich ingrijpender dan uitwendige bestraling aangezien de ingreep onder verdoving plaats heeft (soms algemene verdoving, soms lokaal). Inwendige bestraling wordt enkel toegepast bij kleine tumoren in een vroeg stadium. De prostaat zelf mag ook niet te groot zijn.

Complicaties
Mannen die inwendig bestraald werden, kunnen wel eens plasklachten krijgen doordat de urinebuis een hoge dosis bestraling krijgt met zwelling en ontsteking tot gevolg. Sommige patiënten krijgen na verloop van tijd ook potentiestoornissen.

Hormoontherapie

De bedoeling van hormoontherapie is om de werking van het mannelijke hormoon (testosteron), dat prostaatkanker kan helpen groeien, te verminderen. Dat kan door het testosteron weg te nemen of door de werking ervan te blokkeren. Hormoontherapie wordt gegeven in de vorm van inspuitingen of in pilvorm. Het kan de tumor verkleinen of trager doen groeien, maar geneest de kanker niet. Hormonale therapie kan worden gebruikt in de volgende gevallen:

  • als aanvulling op een bestralingsbehandeling of een operatie bij mannen met een verhoogd risico op herval
  • als eerste behandeling bij patiënten die geen operatie of bestraling kunnen ondergaan (omdat ze bijvoorbeeld andere ernstige gezondheidsproblemen hebben) of die niet genezen kunnen worden met een operatie of bestraling omdat de kanker uitgezaaid is
  • als een eerste behandeling (operatie of bestraling) niet succesvol was of als de kanker terugkomt

Nevenwerkingen
De nevenwerkingen zijn afhankelijk van het soort hormoonbehandeling. Zijn mogelijk: een verminderde libido (zin in seks), impotentie, algemene moeheid, plotse warmteopwellingen, een kleine gewichtstoename, het opzwellen van de borsten en pijnlijke tepels.

Oplettend afwachten

Een arts kan in bepaalde gevallen bovendien adviseren om af te wachten en zorgvuldig te controleren hoe de kanker evolueert. Deze optie (ook active monitoring of actieve opvolging genoemd) wordt soms aanbevolen bij kleine, weinig agressieve tumoren, voornamelijk bij oudere mannen (boven de 70) met mogelijk andere gezondheidsproblemen.
Soms kiezen mannen voor deze optie omdat de mogelijke nevenwerkingen van een behandeling, zoals impotentie, voor hen niet opwegen tegen de voordelen van die behandeling. De arts zal in deze gevallen geregelde controles adviseren (met een klinisch onderzoek, PSA-onderzoek en eventueel nieuwe transrectale biopsies), om na te gaan wanneer een eventuele behandeling noodzakelijk wordt.

Na de behandeling?

Geneeskansen

De kans op genezing en herstel hangt bij kanker van veel dingen af: van de uitgebreidheid van de ziekte bij diagnose, van de leeftijd van de patiënt, de grootte van de tumor, of er al dan niet uitzaaiingen zijn, van de behandeling enz. Bij kanker wordt vaak gesproken in termen van vijfjaarsoverleving, dit is het gemiddelde percentage patiënten dat vijf jaar na de diagnose nog leeft.
Bij een niet-uitgezaaide prostaatkanker die curatief behandeld wordt, ligt de vijfjaarsoverleving tussen de 80 en 90 procent. Algemeen geldt: hoe kleiner de tumor en hoe vroeger ontdekt, hoe beter de kansen. Als er uitzaaiingen zijn op afstand, is de vijfjaarsoverleving veeleer beperkt.
Hou er echter rekening mee dat elke situatie uniek is en dat de overlevingscijfers enkel een globaal beeld geven. Niemand kan voorspellen wat er in uw geval precies zal gebeuren. Praat erover met uw arts, hij of zij kent uw situatie het best.

Nazorg

Leven met een ernstige ziekte als kanker is een hele beproeving. Behalve de fysieke ongemakken die de medische behandeling meebrengt, worden de meeste kankerpatiënten geconfronteerd met allerlei zorgen, angsten en onzekerheden. Als de therapie met succes is afgerond, vragen patiënten zich af wat er nog meer gedaan kan worden.
Als het met de therapie niet gelukt is de kanker uit te schakelen, is het de vraag hoe de symptomen zo goed mogelijk bestreden kunnen worden en wie daarbij kan helpen. Hulp bij de praktische én bij de emotionele aspecten van de ziekte zijn vaak welkom. Nazorg is in beide situaties erg belangrijk. Het begrip "nazorg" houdt dan ook veel in: medische begeleiding, oncorevalidatie (onder begeleiding bewegen en sporten om de fysieke conditie weer op te bouwen), psychische en sociale opvang, en/of palliatieve zorg.
Deel van de nazorg is een geregelde medische controle (rectaal onderzoek en PSA-onderzoek), vooral met de bedoeling een mogelijk herval zo snel mogelijk op te sporen en te behandelen.

Vragen?

Uw arts

Praat met de behandelende arts over mogelijke symptomen, bijwerkingen of fysieke, psychologische of emotionele problemen. Hij of zij kent uw ziekte en het verloop immers het best.

Andere hulpverleners in het ziekenhuis/de thuiszorg

Alle kankerafdelingen beschikken over gespecialiseerde zorgverleners die u kunnen helpen met praktische en emotionele problemen: verpleegkundigen, psychologen, sociaal werkers, diëtisten, logopedisten, kinesitherapeuten, enz. Vraag naar hen in het ziekenhuis of bij uw thuiszorgorganisatie.

VLK-ziekenhuisvrijwilligers

In een 35-tal ziekenhuizen in Vlaanderen heeft de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK) goed opgeleide vrijwilligers. Zij verzekeren een permanentie op bepaalde afdelingen van het ziekenhuis. Die vrijwilligers nemen de tijd om naar u te luisteren, met u te praten, u te helpen zoeken naar geschikte informatie, uw problemen te signaleren aan de zorgverleners enz. Vraag ernaar op de afdeling waar u behandeld wordt of raadpleeg de agenda van uw regio.

Lotgenoten

Veel mensen voelen zich enorm gesteund door lotgenoten. Hoe vindt u iemand die hetzelfde heeft meegemaakt?

Kankerlijn

Bel de Kankerlijn, of stel uw vraag op www.kankerlijn.beVoor een anoniem luisterend oor, deskundig advies of een bemoedigend gesprek: bel de Kankerlijn, 0800/35.445, elke werkdag van 9 tot 12 uur en van 13 tot 17 uur. Stel uw vraag op www.kankerlijn.be of per e-mail op kankerlijn@tegenkanker.be. O.a. voor informatie over financiële hulp en andere sociale voorzieningen, thuiszorg, palliatieve zorg, pruikenwinkels enz.

 

Kankermeldpunt

KankermeldpuntMeld uw probleem: bent u tevreden over de medische zorg, de begeleiding en ondersteuning? Of kan het beter? Hebt u ervaren dat er nog ruimte is voor verbetering? Aarzel dan niet, en signaleer het aan het Kankermeldpunt. Bel elke werkdag van 9u tot 12u. of via de website www.kankermeldpunt.be. Alles gebeurt in volledige anonimiteit. Het Kankermeldpunt kan geen individuele problemen oplossen. De VLK wil terugkerende problemen detecteren en voor structurele oplossingen pleiten.

Meer informatie?

Brochures, magazine, boeken

enz.

Een uitgebreide boekenlijst vindt u hier.

Websites


Activiteiten

Infosessies (over uw kanker, over nevenwerkingen, vermoeidheid...), workshops, lezingen, ontmoetingsdagen...: ze staan per regio in de agenda.

 

Patiënten vertellen

Naar boven

Laatst gewijzigd: 4 februari 2013