Leentje Aelvoet: creativiteit en de verwerking van kanker

Meer info

Gerd Spaanbroek: De kleine Johannes vzw, Generaal Drubbelstraat 97b, Berchem. Tel. 03/239.08.30.
De zelfhulpgroep Wistik heeft een adressenlijst van andere (kunst)therapeuten.

Leentje Aelvoet woont in een huis met een prachtige rode beuk. In de zitkamer overheersen warmbruine tot oranje tinten. De tuin is een oase van groen in alle mogelijke variaties. Toch vertoefde Leentje er maandenlang in een grijze wereld. De confrontatie met borstkanker maar vooral met de harde wereld van het ziekenhuis en de behandelingen, nam alle kleur weg uit haar leven. Tot ze ontdekte hoeveel deugd het deed om al schilderend haar geblokkeerde gevoelens te verwerken.

Tekst: Lie Verschueren, uit Leven 20, oktober 2003

"Niet de diagnose borstkanker maar de reacties van mensen in en buiten het ziekenhuis, stelden me ontzettend teleur. Ik voelde me door iedereen verlaten, bang en boos. Ik schreef mijn grieven neer in een brief aan het ziekenhuis in de oprechte overtuiging dat kankerpatiënten meer respect verdienen. Maar het luchtte niet op, mijn wereld bleef ondraaglijk grijs en somber. Ik hunkerde naar kleuren. Halfweg mijn bestralingen zette ik me aan het schilderen. Spontaan schilderde ik een treurende zwaan, zwevend en amper verbonden met het water en de wereld. Mijn dochter zag er een mammografie in en het oog van mijn zwaan bleek exact te staan waar mijn gezwel zat. Toen alle behandelingen beëindigd waren, besloot ik verder schildersessies te volgen bij kunsttherapeute Gerd Spaanbroek."
"Ik had weinig ervaring met schilderen, maar het lukte me met eenvoudige opdrachten toch om mijn spanningen te uiten door te schilderen. Rode kleuren, vlammende vormen en een donkere vlek kwamen aanvankelijk altijd weer terug in mijn werk. Geleidelijk werden de vormen vloeiender en gestileerd: een waterval, een weg, een wiegend korenveld. Ik schakelde meer en meer over naar blauw en groen, mijn lievelingskleur. Na enige tijd schilderde ik mezelf erbij: kijkend naar de wereld van onder een boom, of als naakte figuur, me openstellend voor mijn omgeving. Op mijn laatste werk wiekt een vogel weg boven een groene regenboog. De horizon is een bolle lijn die weergeeft dat ik geleerd had afstand te nemen van mijn ervaringen."

Zonder nadenken

"Aanvankelijk was het schilderen vermoeiend, vooral de eerste streep verf. Maar daarna schilderde ik wat er in me omging, zonder nadenken en alsof ik er amper controle over had. Een keer was een werk op vijf minuten klaar, maar meestal was het uitzoeken van de kleuren een langdurig proces. Door te mengen ontstaan eindeloos veel schakeringen, waarmee ik de woede, de pijn, de hoop en de angst die in me vastzaten kon uitdrukken. Schilderen maakte ook vragen los over het waarom van mijn ziekte en over mijn leven."
"Dat intensief zoeken en het schilderen zelf waren veel belangrijker dan het resultaat. Als een werkstuk klaar was, voelde ik me opgelucht, af en toe heel energiek of soms ook in de war. Ik voelde dat ik intensief bezig was met mijn verwerkingsproces. Gelukkig was Gerd er steeds om buiten op de bank wat na te praten. Of ze gaf me een rustbrengende schilderopdracht."

Leentje stelde onlangs twaalf schilderijen die de stadia van haar verwerkingsproces illustreren tentoon op de afdeling Radiologie van het ziekenhuis. Elk werk werd aangevuld met een vers, geschreven door haar echtgenoot. Ze bewaart haar werken voorlopig: "Ik weet zeker dat ik ze ooit wegdoe maar momenteel zijn ze me nog te dierbaar. Dat werd me duidelijk toen één van de fragiele aquarellen beschadigd werd bij het inkaderen. Het was alsof ikzelf werd gekwetst. Ik overweeg om ze samen met de verzen in een boekje te bundelen. Lotgenoten voelen zich misschien aangesproken door ervaringen die in kleuren en vormen zijn weergegeven. Misschien helpt het anderen om net als ik via het schilderen af te rekenen met hun ziekte en innerlijke rust te vinden."

Gerd Spaanbroek: creativiteit creëert evenwicht

Gerd Spaanbroek is zelfstandig kunsttherapeute. In haar atelier komen elke week een twaalftal mensen samen creatief werken. Individuele sessies zijn eveneens mogelijk. Sommigen komen voor hun plezier of in het kader van een persoonlijk groeiproces. Anderen doorworstelen er een crisisperiode in hun leven.
"Maar", benadrukt Gerd, "niemand krijgt hier de stempel 'zieke' of 'patiënt'. Ervaring hebben met kunst hoeft niet, want belangrijk is niet het resultaat maar het werken zelf en wat er ondertussen innerlijk gebeurt. Het willen uiten van wat in je omgaat is de enige basisvereiste om succesvol met kunsttherapie aan de slag te gaan. Allerlei technieken zijn mogelijk: tekenen, schilderen met waterverf, beeldhouwen, boetseren..."
"Voor veel mensen zijn aquarelkleuren het middel bij uitstek om gevoelens weer te geven. Bij kankerpatiënten zijn dat vaak verwarring, onzekerheid en angst. Als verdediging tegen een ziekte bouwen mensen soms ook een muur om zich heen. Dat zie je in hun schilderijen: het aquarelwerk vertoont in die fase vaak een enorme eenzaamheid. Schilderen confronteert de mensen met bepaalde frustraties, maar helpt hen tegelijkertijd daar doorheen groeien."
"Ik begin elke sessie met een groepsopdracht die volgens individuele noden wordt omgebogen. Soms geef ik iemand een extra tip of een beperking. Of ik gooi een streep contrasterende verf op iemands schilderij en daag hem zo uit om te reageren op een probleem. De nat-in-nat-techniek (een schildertechniek waarbij natte verf op een natte ondergrond wordt aangebracht, nvdr) laat ook toe om een schilderij in fasen te maken. Geraakt iemand geblokkeerd, dan laat hij het een tijd liggen, maakt het later opnieuw nat en werkt eraan verder."
"Ook sociaal schilderen is dikwijls een zinvolle opdracht.Verschillende mensen krijgen een kleur of vorm toegewezen en moeten samen een onderwerp op papier zetten. De kleurkeuze, de kracht of het evenwicht dat een werk al dan niet uitstraalt zeggen genoeg."
"'s Avonds plan ik wat de volgende stap voor elke deelnemer kan zijn. Het is belangrijk me daarna op mijn gezin of op andere bezigheden te richten. Zo slaag ik erin om inmiddels meer dan twintig jaar met veel voldoening kunsttherapie te begeleiden."

Kunsttherapie?

Kunsttherapie gaat ervan uit dat kunst een helende werking kan hebben, dat het mensen kan helpen bij de verwerking van moeilijke fases in hun leven. Met kunst bezig zijn en erover praten met een kunsttherapeut kan mensen ondersteunen om beter om te gaan met bepaalde symptomen, stress, traumatische ervaringen enz. Kunsttherapie wordt toegepast voor uiteenlopende doelgroepen, bijvoorbeeld voor drugverslaafden, gehandicapten, gevangenen, bejaarden, kinderen in de psychiatrie, mensen in palliatieve centra enz. Als ondersteunende behandeling naast (of na) de klassieke medische behandeling vinden ook sommige kankerpatiënten er baat bij, zoals blijkt uit het voorbeeld hiernaast. Er zijn ook mensen die zonder enige begeleiding hun angsten en onzekerheden op een creatieve manier vorm geven en zo een nieuw evenwicht vinden in hun leven.
Kunsttherapie wordt niet terugbetaald door de ziekteverzekering.

Naar het verhalenoverzicht

ONE Agency