 |  |  |
U bent hier:
Kanker en vermoeidheid: samen sporten en bewegen na kanker
Bewegingsprojecten voor kankerpatiënten
Kankerpatiënten die drie maanden uit behandeling zijn en interesse hebben om deel te nemen aan een revalidatieprogramma, kunnen contact opnemen met een van de volgende centra:
- AZ Damiaan Oostende: 059/55.32.66
- AZ Maria Middelares Sint-Niklaas: 03/760.22.44
- AZ Middelheim Antwerpen: 03/280.23.35
- UZ Gent: 09/240.26.91
- UZ Leuven: 016/34.68.32
- Virga Jesse Hasselt: 011/30.96.50
Alle programma s staan open voor alle kankerpatiënten die drie maanden uit therapie zijn, behalve het programma in Leuven. Dat richt zich voorlopig alleen tot borstkankerpatiënten. De deelnemingsprijs varieert.
Vzw Rekanto
Veel kankerpatiënten zijn moe en niet zomaar een beetje. Ze voelen zich uitgeput en hebben vaak zo weinig energie dat ze moeite hebben met hun dagelijkse activiteiten. Ook Nadine Thienpont bleef na haar behandeling sukkelen met extreme vermoeidheid. Dankzij het Eu reka -project van het UZ Gent slaagde ze erin die te overwinnen door middel van sport, beweging en een gezonde levensstijl. Dat maakte haar zo enthousiast dat ze Rekanto oprichtte, een vzw die (ex-)kankerpatiënten in beweging zet.
Tekst: Carla Rosseels, uit Leven 26, april 2005
Na mijn behandeling tegen borstkanker bleef ik mij extreem moe voelen, vertelt Nadine Thienpont. Ervoor had ik er geen besef van dat iemand zo moe kon zijn: ik ging terug aan het werk, maar zelfs de gewone, dagelijkse activiteiten maakten mij vreselijk moe. Ik leek in een zwart gat te vallen en wist met mezelf geen blijf. Ik dacht dat ik alleen met dit probleem kampte, tot ik een affiche zag van een informatiesessie over kankervermoeidheid. Toen pas besefte ik dat er lotgenoten waren en dat ik ergens terechtkon. Tot dan had ik mij te trots gevoeld en altijd beweerd dat ik het met de hulp van familie en vrienden best aankon. Nu voelde ik meteen een band met andere patiënten die met dezelfde vermoeidheid kampten. Na die informatiesessie startte het UZ met het Eu reka -project dat ex-kankerpatiënten wou laten sporten en bewegen en ik heb me meteen aangemeld. Ik had eigenlijk mijn hele leven al zin om te sporten, maar zoals dat bij vele mensen gaat, had ik het te druk. Sport en beweging schoten er steeds bij in. Nu kreeg ik de kans om daar verandering in te brengen.
Sport deed iets met mij
Tijdens het Eu reka -project volgde Nadine samen met een tiental andere ex-borstkankerpatiënten twee keer per week les: één uur theorie over verschillende aspecten van een gezonde levensstijl en daarna één uur sport. Ik voelde meteen dat sport iets met mij deed, vertelt Nadine. Dat uurtje sport gaf mij zuurstof om de dag door te komen. Tijdens dat project van drie maanden is mijn vermoeidheid geleidelijk afgenomen en ze is niet meer teruggekomen. Toen het Eu reka -project afliep, wilde Nadine heel graag doorgaan met sporten. Toen ze echter in het oude patroon van uit- en afstel dreigde terecht te komen, besloot ze om samen met enkele lotgenoten Rekanto op te richten. Rekanto richt zich tot volwassen (ex-)kankerpatiënten die in beweging willen komen, zegt Nadine. Eén keer per week doen we aquagym in Gent. In de zomermaanden doen we een buitenactiviteit. Meestal zijn we met tien à vijftien vrouwen die samen sporten. Zo stimuleren we elkaar om vol te houden. Wanneer iemand dreigt af te haken, houden we contact en zwengelen we de motivatie weer aan.
Ondertussen is Nadines levensstijl drastisch veranderd. Sport is al lang geen aanhangsel meer in mijn leven, zegt Nadine. Mijn sportactiviteiten zitten in mijn agenda in gebakken. Ik doe aan yoga en tai-ji, ik fiets zoveel mogelijk en beoefen geregeld thuis een halfuurtje lichaamsbeweging. Ik hou een dagboek bij om te vermijden dat ik het sporten zou vergeten en dat de oude uitvluchten weer de kop opsteken. Ik heb ook mijn eetpatroon veranderd: vroeger snoepte ik geregeld, at ik veel vlees en dronk ik graag bier en wijn. Nu eet ik veel groenten en weinig vlees en laat ik alcohol achterwege. Ik ben vermagerd en mijn gewicht blijft stabiel. In mijn professionele leven bouw ik meer rustpauzes in. Ik doe nog heel wat, want ik werk halftijds in een bedrijf en ben halftijds zelfstandig adviseur, maar ik zorg nu voor een bewust evenwicht tussen rust en activiteit. Druk-druk-druk hoeft niet meer voor mij.
Rekanto biedt zuurstof
Het succes van het Gentse initiatief zette Nadine en haar ploeg er toe aan om hun activiteiten naar andere Vlaamse regio s uit te breiden: We hebben ondertussen medewerksters in andere regio s die gelijkaardige initiatieven aan het opzetten zijn. Ons doel is niet om topsporters op te leiden of om te concurreren met de vele bestaande sportclubs. Wij willen ex-kankerpatiënten, vrouwen én mannen, weer in beweging krijgen, zodat ze gaandeweg naar het gangbare aanbod van clubs en verenigingen kunnen doorstromen. Bij ons kunnen ze op hun eigen tempo starten, terwijl ze contact hebben met lotgenoten en af en toe een lezing of een informatieve sessie meepikken. Met Rekanto willen we ex-kankerpatiënten opnieuw zuurstof bieden, besluit Nadine. Letterlijk, door te sporten en je weer in de buitenlucht te begeven, maar ook figuurlijk doordat je gevoelens weer stromen en je opnieuw kan genieten van je lichaam, doordat je vreugde ervaart en je je dankbaar voelt voor je leven, dat toch niets vanzelfsprekends mag worden. Daarom hebben we onze vzw Rekanto genoemd. Rekanto verwijst naar de reïntegratie van kankerpatiënten, maar ook naar het Latijnse re en canto : opnieuw zingen en vreugde ervaren, door middel van sport, beweging en bewust leven.
Professor Jan Bourgois: door bewegen fysieke conditie én levenskwaliteit aanpakken
Vermoeidheid bij kanker werd jarenlang onderschat. Gelukkig is het tij gekeerd en wordt het nu als een van de meest voorkomende nevenwerkingen van de ziekte en de behandeling gezien. Eén derde van de patiënten blijft zich tot vijf jaar na de behandeling extreem vermoeid voelen, zegt professor Jan Bourgois, die verbonden is aan de afdelingen Medische Oncologie, het Centrum voor Sportgeneeskunde en de Vakgroep Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie van het UZ en de Universiteit Gent. Vaak wordt deze mensen aangeraden om te rusten, maar dat doet hun conditie nog verslechteren zodat de vermoeidheid alleen maar toeneemt.
Daarom startte Jan Bourgois met het Eu reka -project waarbij werd nagegaan in welke mate fysieke activiteit kan bijdragen tot het verminderen van kankervermoeidheid. Tegelijkertijd besteedt het project veel aandacht aan de levensstijl en aan het psychische welbevinden van de patiënten. Vermoeidheid heeft niet alleen te maken met biologische factoren, maar ook met angst en stress bijvoorbeeld, zegt Jan Bourgois.
Tijdens het Eu reka -project werd een tachtigtal vrouwen gedurende drie maanden begeleid. Het waren vrouwen met borstkanker die hun behandeling minstens drie maanden achter de rug hadden en zich nog steeds moe en uitgeput voelden. Elke dinsdag- en donderdagnamiddag kwamen ze naar het UZ Gent om er twee uur begeleiding te volgen. Tijdens het eerste uur kregen ze een interactieve lessencyclus aangeboden waarin onderwerpen als vermoeidheid, psychosociale aspecten, gezonde voeding, slaappatroon, schoonheidsverzorging en bewust leven aan bod kwamen. Daarna volgde een uur sport: een half uur conditietraining en een half uur sportbeoefening. We wilden deze vrouwen laten kennismaken met verschillende sporttakken, zegt Jan Bourgois, zodat ze na het beëindigen van het programma konden kiezen welke sport ze voortaan het liefst wilden beoefenen.
Na drie maanden werd de conditie van de vrouwen geëvalueerd. Hun conditie was verbeterd, zegt Jan Bourgois, zij het niet spectaculair. Dat kon ook niet na slechts drie maanden oefening. Hun levenskwaliteit daarentegen was er wel drastisch op vooruit gegaan. Ze voelden zich beter in hun vel en functioneerden beter in het dagelijkse leven.
Belangrijk is dat dit programma tegelijkertijd de fysieke, de psychosociale aspecten en de levenskwaliteit aanpakt. Dat is trouwens de enige aanpak die werkt. Vermoeidheid ontstaat immers niet door één, maar door vele factoren.
Belang van oncorevalidatie
Het Eu reka -project is ondertussen uitgegroeid tot een permanent centrum waar nieuwe groepen borstkankerpatiënten gedurende drie maanden worden begeleid. Vanaf september 2005 zal hetzelfde programma worden aangeboden aan patiënten met een ander type kanker. Totnogtoe gaat het ook altijd om patiënten die niet meer in behandeling zijn. Er is nog meer onderzoek nodig naar het effect van fysieke activiteit tijdens de behandeling, zegt Jan Bourgois. Fysieke activiteit zou kunnen helpen om de conditie van een patiënt op peil te houden en om de neveneffecten van de therapie beter te verdragen. Maar beweging betekent in dit geval niet altijd sporten. Het kan ook gaan om het verderzetten van dagelijkse, huishoudelijke activiteiten zoals poetsen of tuinieren die ook helpen om je lichaam in vorm te houden. Bovendien moeten we rekening houden met de behandeling zelf. Na een chemokuur moet je patiënten niet onmiddellijk tot beweging aanzetten, dan hebben ze rust nodig. Ook voor mensen met hartproblemen is het programma niet geschikt.
Eigenlijk heeft elke patiënt een individuele aanpak nodig waarbij er een programma op maat wordt uitgewerkt. Dit soort onco-revalidatie is erg belangrijk. Jammer genoeg wordt het nog niet door de ziekteverzekering erkend, waardoor verschillende centra of ziekenhuizen verschillende prijzen hanteren. Nochtans kunnen we niet zonder. In onze samenleving krijgt één op drie mensen ooit kanker. Als deze mensen geen revalidatie krijgen en vermoeid raken, dan raken ze geïsoleerd, worden ze minder mobiel en nemen ze hun werk niet weer op. Dat heeft economische gevolgen voor de patiënt en voor de gemeenschap. Bovendien is er ook nog het menselijke en sociale leed dat daardoor ontstaat. Steeds meer mensen overleven kanker en het is erg belangrijk om hun levenskwaliteit op peil te houden.