 |  |  |
U bent hier:
Kanker en relaties
Psychologische begeleiding?
In het ziekenhuis waar u behandeld bent, kan u zeker terecht voor gespecialiseerde begeleiding op psychologisch en relationeel vlak. Ook uw huisarts kan u doorverwijzen voor psychologische hulp.
Meer lezen
Teksten: Bart Van Moerkerke, uit Leven 10, april 2001
Margriet Van Wouwe: "Kanker en relatiemoeilijkheden: nog altijd een taboe"
"In de boekjes of in films groeien partners altijd naar mekaar toe als een van de twee kanker heeft. Het is precies alsof de ziekte automatisch leidt naar een vernieuwde, fantastische relatie. Dat komt voor, daar twijfel ik niet aan, maar het is zeker niet de algemene regel. Heel wat mensen maken hetzelfde mee als ik."
Margriet Van Wouwe vernam begin juni 1999 dat ze borstkanker had. Ze onderging een borstsparende operatie. Toen de sessies radiotherapie liepen en de chemotherapie pas was opgestart, maakte haar man begin september een eind aan hun relatie. "Ik had absoluut niets voelen aankomen", zegt Margriet. "We waren 27 jaar gehuwd, onze oudste dochter was net getrouwd, onze jongste dochter was alleen gaan wonen. Ik was er echt van overtuigd dat we stilaan weer aan onszelf zouden kunnen denken, gaan genieten, eens meer op vakantie gaan en zo. Ik was er dan ook totaal kapot van. Ik had het gevoel dat ik 27 jaar met iemand had samengeleefd die ik eigenlijk niet kende."
"Hij zei dat het absoluut niets met mijn ziekte te maken had en dat hij de beslissing al voordien had genomen. Ik weet nog altijd niet of dat wel zo was. Hij heeft me toen zo hard gekwetst dat ik nog steeds niet in staat ben een dialoog met hem aan te gaan. Ik ben daar nog niet sterk genoeg voor. Kanker op zich is al zo erg. Je wordt binnenste buiten gekeerd, je wordt geconfronteerd met jezelf en met je levenswijze. Als daar dan nog een scheiding bovenop komt, is dat verschrikkelijk om dragen."
Ups en downs
"Toch dacht ik aanvankelijk dat ik het wel op mijn eentje zou kunnen verwerken. Het heeft een maand of twee geduurd vooraleer ik er met de behandelende arts durfde over praten. Je hebt zelf toch ook altijd het gevoel dat je voor een stuk gefaald hebt. Maar uiteindelijk ben ik toch in behandeling gegaan bij een psychotherapeute. In april van vorig jaar voelde ik me weer sterk genoeg om het verder alleen aan te kunnen. Maar het gaat nog altijd met ups en dows. Ik ben bijvoorbeeld blij dat de kerst- en nieuwjaarsperiode voorbij is. Dat zijn toch de momenten waarop ik het extra lastig heb."
Dagboek
"Op de dag dat mijn man vertelde dat hij een punt wilde zetten achter ons huwelijk ben ik begonnen met een dagboek. Dat heeft me geholpen om de dingen van me af te schrijven. Als ik het nu herlees, besef ik welke vooruitgang ik intussen geboekt heb. Ik weet dat ik op de goede weg ben." Het dagboek van Margriet Van Wouwe ligt ondertussen in de boekhandel. "Het is echt het verhaal van mijn verwerking, het staat niet vol hanengevechten. Het vertelt hoe ik alles ervaren heb, mijn dieptepunten, mijn weekendblues. Het gaat over mijn kanker en over mijn relatie. Die twee zijn niet van mekaar los te koppelen, hoewel de problemen rond de echtscheiding een veel sterkere impact hadden dan die rond de kanker. Ik heb het gevoel dat mijn ziekte vooral lichamelijke gevolgen had, zoals vermoeidheid, terwijl de echtscheiding geestelijk zeer zwaar was. Ik vertoonde alle symptomen van een depressie."
Taboe
Margriet wil met de publicatie van haar dagboek het taboe rond kanker en relaties doorbreken. Dat dat taboe bestaat, ondervond ze aan den lijve. "Ik studeer al drie jaar aan het Centrum voor Gezinswetenschappen. Voor mijn eindwerk, waar ik nu volop mee bezig ben, ging ik op zoek naar vrouwen die ongeveer hetzelfde hebben meegemaakt als ik. Die vrouwen zijn er, dat werd me vaak toevertrouwd. Toch bleken er maar drie bereid mee te werken. Ik heb er ook met mijn psychotherapeute over gesproken en zij bevestigde dat kanker inderdaad tot ernstige relatiemoeilijkheden kan leiden. Kanker, zo stelde ze, doet altijd iets met een relatie. Mensen kunnen dichter bij mekaar komen of er kan een kloof ontstaan, maar het wordt nooit meer hetzelfde als voordien."
"Ik denk dat het vooral van belang is dat beide partners samen op de hoogte gebracht worden van de diagnose, de gevolgen en de behandeling. Ze moeten bijvoorbeeld alle twee weten dat chemotherapie je emotioneel zo kan doen wankelen dat je helemaal anders gaat reageren. Daarnaast zou psychologische hulp sowieso aangeboden moeten worden, zowel aan de patiënt als aan de partner. Ik pleit ervoor een aantal uren begeleiding mee te nemen in het pakket van het RIZIV, zodat psychologische hulp automatisch aangeboden wordt en altijd terugbetaald. Nu moeten mensen het vragen of zelf op zoek gaan, en dat is vaak een te grote stap."
Ivo en Gisella Drieskens-Bastiaens: "We stonden nooit dichter bij elkaar dan na de operatie"
"De eerste maanden na mijn operatie was het alsof de wereld en ons gezin stilstonden. We hadden veel meer tijd om er te zijn voor mekaar, om over allerlei zaken te praten. We herontdekten de warmte en de gemoedelijkheid. We stonden wellicht nooit dichter bij mekaar dan toen. Maar dat betekent niet dat er geen schaduwzijden waren en zijn. Nu, ruim twee jaar later, is niet alles binnen onze relatie opgelost. Op seksueel vlak bijvoorbeeld hebben we het nog zeer moeilijk."
Gisella onderging in oktober 1998 een borstamputatie. "Tijdens een routineonderzoek werd vastgesteld dat er 'iets' was. Ik moest geopereerd worden. Het woord kanker werd niet uitgesproken. Niets wees in de richting van een amputatie, ook daarover was nooit gesproken. De klap na de operatie was dan ook verschrikkelijk."
Ivo: "Mentaal waren we daar totaal niet op voorbereid. Langzaam drong het besef tot ons door dat Gisella kanker had. Onze wereld stortte in. Hoe lang had ze nog te leven? Hoe zou ze hieruit komen? Zouden we nog samen onze kinderen zien opgroeien?"
Gisella: "We konden er wel van bij het begin met mekaar over praten. We waren beiden emotioneel maar we zaten niet de hele dag tegen mekaar op te huilen. We voelden elkaar aan en konden vertellen wat in ons opkwam. Na een paar dagen kwam Leen, de voorzitster van de zelfhulpgroep Boratie, langs. Zij heeft ons perspectieven geboden. Ze was een grote steun, vooral in het zoeken naar een manier om onze kinderen van acht en twaalf op de hoogte te brengen."
Tijd maken
De medische prognoses bleken zeer goed te zijn. Gisella ondervond relatief weinig ongemakken van radio- en chemotherapie. Ze toonde zich bijzonder strijdbaar en Ivo trok zich daaraan op.
Ivo: "Het is een cliché, maar in onze relatie stonden we nog nooit zo dicht bij elkaar als in die maanden. Blijkbaar moet je zoiets schokkends meemaken voor je beseft wat voor een hectisch leven je leidt. Hoe zeer je ingenomen wordt door werk en kinderen, en hoe weinig tijd je hebt voor je relatie. Inmiddels hebben we het vroegere ritme voor een groot stuk weer opgenomen, en Gisella is opnieuw aan het werk. Toch maken we nu bewust wat meer tijd vrij voor mekaar. Eens samen fietsen, een kop koffie gaan drinken. De strijk en het werk kunnen wel wachten."
Spiegel
Hoe goed de behandeling ook verliep en hoeveel steun Gisella en Ivo ook aan elkaar hebben, toch is de ziekte niet helemaal voorbij.
Gisella: "Mijn lichaam blijft verminkt, daar kan je niet omheen. Een borstreconstructie kan dat wellicht veranderen maar daar zijn we nog niet klaar voor. Er zijn nu heel veel dagen dat ik me aankleed zonder in de spiegel te kijken. Soms heb ik het er echt zeer lastig mee. Dan heb ik niet graag dat Ivo naast me staat. Op andere momenten valt het best mee. Ik heb dikwijls het gevoel dat ik hem dat beeld moet besparen en dan scherm ik me af, hoewel hij zegt dat dat niet hoeft."
Ivo: "Gisella moet zich voor mij zeker niet omdraaien. Ik zie haar niet minder graag dan voordien. We zijn 25 jaar gehuwd en we hebben in die tijd een bijzonder stevige band opgebouwd. Die basis kan veel opvangen en dragen."
Menopauze
Gisella: "Toch blijft het seksueel zeer moeilijk. We wisten niet beter dan dat alles goed zou komen. Niemand had ons verwittigd dat ik door de chemotherapie van de ene dag op de andere in de menopauze zou terechtkomen. Pas toen we in augustus 1999, bijna een jaar na de operatie, bij de gynaecoloog langsgingen omdat het vrijen zo moeilijk ging, werden we ermee geconfronteerd: 'U bent in de menopauze en een van de kenmerken daarbij is vaginale droogte'. Dat was het."
Ivo: "In mei vorig jaar heeft de gynaecoloog ons nog eens uitgenodigd voor een gesprek en toen hebben we eindelijk ons hele verhaal kwijt gekund."
Gisella: "Over de medische behandeling zijn we eigenlijk heel tevreden maar op het psychologische, relationele en seksuele vlak mogen patiënten en hun partners best wat meer ondersteund worden. Niemand vraagt eens hoe het gaat en of het wel lukt. Wij hadden geen echte hulpverleningssessies nodig omdat we alles van bij het begin heel goed konden bespreken. Maar eens samen een klankbord hebben, had ons hoe dan ook deugd gedaan."
Dokter Leysen: "Openheid, communicatie en begrip voor het anderszijn van de partner"
Bettina Leysen begeleidt als gynaecologe-seksuologe al jaren vrouwen en groepen van vrouwen bij het verwerken van kanker. Vanuit haar kennis en ervaring plaatst ze de getuigenissen van Margriet Van Wouwe en van het echtpaar Drieskens-Bastiaens in een ruimer perspectief.
"Een ernstige crisis vormt altijd een belasting voor een relatie. Zo is het ook met kanker: geen enkele relatie wordt automatisch beter als een van de partners de ziekte heeft. Pas als daaraan gewérkt wordt, kan de band tussen de partners sterker worden. Het is mijn ervaring dat borstkanker slechts heel zelden de enige oorzaak is van een scheiding. Het is wel een factor die een proces kan versnellen dat al langer aan de gang is. Als er al spanningen zijn, kan kanker de supplementaire stress veroorzaken die mensen verder uiteen drijft. De vrouw komt dan heel erg in de kou te staan. De scheiding weegt voor haar vaak veel zwaarder dan de ziekte (zoals bij Margriet Van Wouwe, zie hierboven, nvdr)."
Verschillende reactie
Dr. Leysen: "Cruciaal is het besef dat mannen en vrouwen meestal op een verschillende manier reageren op een ernstig probleem. De meeste mannen analyseren en storten zich in de actie: de beste dokter zoeken, afspraken vastleggen, een tweede consult regelen, enzovoort. Voor de vrouw is het dan zeer positief dat ze iemand heeft die dat allemaal in handen neemt maar voor de verwerking is het even belangrijk dat ze kan wenen, dat ze haar gevoelens kan uiten, dat ze de emotionele druk kwijt kan. Als haar man niet naar haar kan luisteren, is dat enorm zwaar."
"Van een man wordt vaak nog verwacht dat hij zijn vrouw beschermt en haar angsten kalmeert. Hij moet zich flink houden en zijn vrouw niet belasten met zijn eigen gevoelens van onmacht en angst. Hij staat emotioneel vaak alleen omdat hij niet geleerd heeft met anderen over zijn gevoelens te praten."
"De vrouw moet ook beseffen dat ze niet alles van haar partner mag verwachten. Ook hij is op zijn manier bezig de ziekte te verwerken. Daarom is het zeker niet overbodig om - zoals Margriet Van Wouwe en het echtpaar Drieskens-Bastiaens zeggen - hulp van buitenaf te zoeken."
Depressie
"Maar dat is niet alles. Niet enkel de manier waarop man en vrouw op de ziekte reageren, verschilt. Ook het tijdstip van verwerking is niet voor iedereen hetzelfde. Na de behandeling is voor de meeste mannen alles achter de rug. Voor de vrouw begint dan vaak de periode van reflectie. Pas dan komt ze eraan toe alles te verwerken. Omdat iedereen in de omgeving het gewone leven weer opneemt, valt ze op zichzelf terug en dat is psychisch zeer zwaar: 20 à 25 procent van de vrouwen die borstkanker hadden, krijgt na afloop van de behandeling een depressie."
"Openheid, begrip en kunnen communiceren zijn in dit verband sleutelbegrippen. Uit de getuigenis van het echtpaar Drieskens-Bastiaens blijkt duidelijk dat zij een emotionele steun waren voor elkaar. Ze konden bij elkaar terecht, ze hebben al eens samen gehuild. Voor de vrouw is het belangrijk dat ze voelt dat de man ook angstig en verdrietig is."
Seksualiteit
Dr. Leysen: "De seksualiteit wordt na borstkanker op verschillende manieren bemoeilijkt. Fysiek is er na een amputatie het missen van een erotisch orgaan, en door de behandeling komt de vrouw dikwijls in de menopauze terecht. Een vrouw moet zichzelf aantrekkelijk vinden om zich aantrekkelijk te voélen voor haar partner. Je kunt je pas geven als je jezelf in orde vindt. Het is bijzonder opvallend dat de vrouw meestal zwaarder tilt aan de verminking dan de man. Ook hier is openheid van het grootste belang. De vrouw moet durven zeggen wat ze aankan en wat niet. Maar net zoals een relatie nooit meer dezelfde zal zijn na borstkanker, zal ook het vrijen nooit meer hetzelfde zijn."