 |  |  |
U bent hier:
Hoop op betere en nieuwe kankerbestrijders. Professor Allan van Oosterom: 'Kanker wordt een chronische ziekte'
VLK steunt kankeronderzoek
Ook de Vlaamse Liga tegen Kanker steunt het wetenschappelijk kankeronderzoek, via de Stichting Emmanuel van der Schueren. Dankzij een toelage van de VLK kan de Stichting elk jaar een aantal studiebeurzen toekennen aan jonge wetenschappers die zeer gespecialiseerd kankeronderzoek verrichten, maar geen beroep hebben kunnen doen op een beurs van de overheid. De Stichting werd genoemd naar de Leuvense hoogleraar radiotherapie Emmanuel van der Schueren, die in 1998 zelf aan kanker overleed.
"Ik verwacht dat we in de komende tien jaar tumoren in die mate kunnen terugdringen en onder controle krijgen dat kanker meer een chronische ziekte wordt. Patiënten zullen langer leven. De kwaliteit van hun leven zal bovendien toenemen omdat de behandeling minder nevenwerkingen zal hebben."Tekst: Bart Van Moerkerke, uit Leven 8, oktober 2000
Professor Allan van Oosterom is diensthoofd gezwelziekten aan het UZ Gasthuisberg in Leuven. Zijn voorzichtig optimisme is ingegeven door een aantal recente ontwikkelingen in de behandeling van kanker. Enerzijds worden de bestaande behandelingsmethodes steeds verder verbeterd, anderzijds zijn de voorlopige, experimentele resultaten van enkele nieuwe middelen behoorlijk hoopgevend.
Van Oosterom: "Kijken we eerst naar de bestaande methodes. Een belangrijke ontwikkeling daar is de medische behandeling van de patiënt door een multidisciplinair team en niet langer door één dokter. Dat team bestaat uit een chirurg (hij voert de operatie uit, nvdr), een radiotherapeut (hij doet de bestraling, nvdr) en een medisch oncoloog (hij is verantwoordelijk voor de behandeling met geneesmiddelen, nvdr). De drie specialisten staan samen in voor de behandeling. Interessant is dat ook van overheidswege deze multidisciplinaire benadering gestimuleerd wordt."
Vooruitgang
"Niet enkel die samenwerking zorgt voor een betere behandeling, de specialisten boeken ook elk op hun terrein vooruitgang. In de chirurgie is de tijd voorbij dat één iemand alles opereerde, van kop tot teen. Nu heb je voor elk soort tumor een chirurg. Bij endeldarmkanker bijvoorbeeld is aangetoond dat de genezingskansen sterk toenemen als een chirurg die daarin gespecialiseerd is, de operatie uitvoert. Dat betekent natuurlijk niet dat je voor elke kanker naar een ziekenhuis moet waar alle specialismen voorhanden zijn. Een aantal kankers komt zo vaak voor dat een redelijk groot ziekenhuis in de buurt er ongetwijfeld voldoende ervaring mee heeft. Voor de zeldzamere vormen is het echter aangewezen een groot centrum op te zoeken."
"Naast die toenemende specialisatie in de chirurgie wordt ook de radiotherapie steeds effectiever. Dankzij de huidige computers en de gesofisticeerde apparatuur kan de radiotherapeut een grotere hoeveelheid straling toedienen aan de tumor, terwijl tegelijkertijd de omringende, gezonde weefsels minder straling oplopen. Als de patiënt in combinatie daarmee bepaalde geneesmiddelen inneemt, neemt het effect van die gerichte bestraling nog toe, zodat we vaker dan vroeger bepaalde organen kunnen sparen."
"Ten slotte ging ook de medische oncologie er de afgelopen jaren op vooruit. Voor enkele tumoren bestaan er ondertussen middelen die ofwel genezen, ofwel de patiënt toelaten langer te leven, zonder al te veel bijwerkingen. Long-, borst- en dikkedarmkanker, de drie meest voorkomende kankers, blijven voorlopig jammer genoeg buiten deze evolutie. Borstkanker profiteert dan bijvoorbeeld wel weer van een andere ontwikkeling in de medische oncologie: er werden nieuwe hormonen ontwikkeld die specifieker werken en minder neveneffecten hebben dan in het verleden. Daarbij moet je wel de kanttekening plaatsen dat slechts bij drie soorten tumoren hormonen worden gebruikt in de behandeling, namelijk bij prostaat-, borst- en baarmoederkanker."
Gentherapie
"De komende tien, twintig jaar verwacht ik de doorbraak van een aantal nieuwe ontwikkelingen in de behandeling. Kanker is een ziekte die ontstaat doordat er in de menselijke cellen verkeerde genetische informatie wordt verwerkt. Iedereen herinnert zich dat de Amerikaanse president Clinton enkele maanden geleden met trots kwam verklaren dat we er eindelijk in geslaagd zijn het menselijk genoom te ontrafelen. Het genoom is de verzamelnaam voor alle genen en bevat dus alle erfelijke materiaal. We kennen nu de volgorde van de menselijke genen, van de bouwstenen van ons lichaam zeg maar. Daarmee zijn we er natuurlijk nog niet. Nu komt het erop aan te weten waar al die bouwstenen precies verantwoordelijk voor zijn. Dat is de uitdaging voor de volgende twintig jaar."
"Voor een aantal genen weten we nu al wat ze doen, en we weten ook waar er fouten zitten in het genoom, waardoor bijvoorbeeld kanker ontstaat. Op dit ogenblik zoeken we middelen die die fouten in de genen rechtzetten. Dit is de veelbesproken 'gentherapie'. Concreet werken we aan geneesmiddelen die de kankercellen verhinderen hun vernietigende werking uit te voeren. We zijn zeker nog niet zo ver dat we ze al kunnen toedienen aan alle patiënten. In het laboratorium lukt het wel al en in ziekenhuizen waar experimentele therapieën getest worden, zien we dat het bij een deel van de patiënten aanslaat. We gaan stapsgewijs vooruit maar enige voorzichtigheid blijft toch aangewezen."
Etende kankercellen
"Parallel met dit onderzoek is er een tweede interessante ontwikkeling. Kankercellen moeten eten om te groeien. De voedingsstoffen voor de cellen worden aangevoerd via het bloed. Om die aanvoer te verzekeren, worden er bloedvaten gevormd rond de tumor. Recent hebben we veel meer inzicht gekregen in de wijze waarop die bloedvatvorming precies gebeurt. We zijn nu volop bezig met het ontwikkelen van geneesmiddelen die die vorming van bloedvaten verstoort of blokkeert, waardoor de tumor niet voldoende gevoed wordt en afsterft."
"Tumorcellen blijken ook nog andere signalen uit te zenden naar andere cellen in de omgeving, in de zin van "jongens, ga eens uit de weg zodat wij plaats krijgen om te groeien". We werken ook hard aan medicijnen die deze werking van de tumorcellen blokkeren."
"Daarnaast is er een evolutie op het vlak van de zogenaamde immunotherapie, het versterken van de eigen afweer tegen kanker. Net zoals tegen een doordeweekse infectie produceert ons lichaam ook tegen een tumor antistoffen. Nu proberen we al heel lang om dat proces een handje toe te steken, door extra antistoffen toe te dienen. In het verleden waren de resultaten maar pover maar nu gaat het toch de goede kant op. Vooral bij patiënten die net geopereerd zijn en bij wie de tumor dus nog heel klein is, opent immunotherapie perspectieven."
"Samengevat kan je stellen dat de kennis over kanker nu in ieder geval veel beter is dan pakweg tien jaar geleden. Eigenlijk is er de laatste jaren een heel nieuwe visie op kanker gegroeid: we proberen niet meer in de eerste plaats de tumoren te vernietigen, maar ze wel onder controle te houden. Voor het komende decennium verwacht ik dan ook dat er middelen zullen gevonden worden waardoor de tumor ofwel veel langzamer groeit dan die dat nu doet, ofwel zelfs helemaal niet groeit. We zullen patiënten vijf, tien of in sommige gevallen misschien vijftien jaar langer kunnen laten leven. En dat tegen een minder hoge prijs, dat wil zeggen met minder nevenwerkingen. Kanker zal dus meer een chronische ziekte worden."
Naar het verhalenoverzicht