• Beweging en sport
• Borstkankerscreening
• Baarmoederhalskanker
• Overgewicht
• Roken
  • Gedwongen meeroken
  • Stoppen met roken
• Voeding
• Zonnen
• Hormoonsubstitutie
• Veelgestelde vragen

Gevolgen

Roken doe je niet vrijblijvend. Roken heeft immers heel wat gevolgen, op uw eigen gezondheid, op dat van de omstaanders, op (ongeboren) kinderen, maar ook op de maatschappij zelf.

Verslaving | Ziekte en dood | Gevolgen bij zwangerschap | Economische gevolgen

Verslaving

Volgens sommige deskundigen is de verslavende kracht van roken even sterk of zelfs sterker dan die van alcohol, heroïne of cocaïne (bron: Stivoro).

Hoe zit die verslaving in elkaar?

Nicotineverslaving

Tabaksproducten bevatten bijzonder veel chemische stoffen, waaronder het beruchte 'nicotine'. Dit laatste is zelf niet kankerverwekkend, maar wel verantwoordelijk voor het verslavende effect van roken. Nicotine wordt zeer snel door het lichaam opgenomen en bereikt al na enkele seconden in grote hoeveelheden uw hersenen. Daar beïnvloedt ze het centrale zenuwstelsel en uw stemming. U voelt zich relaxed, minder gespannen en wakkerder en u heeft een beter concentratievermogen.
Wanneer u stopt met roken, daalt de concentratie aan nicotine in het bloed en treden de ontwenningsverschijnselen op. Door opnieuw een sigaret op te steken, verdwijnen deze effecten snel: na een trekje van uw sigaret heeft de nicotine slechts 7 seconden nodig om een effect in uw hersenen te hebben.
Gelukkig is niet iedereen even gevoelig voor nicotineverslaving.

Gedragsverslaving

Een belangrijk deel van de verslaving zit ook tussen de oren. Als roker bent u wellicht gewend om in heel welbepaalde situaties te roken, zoals net na het eten, bij het televisiekijken, bij het uitgaan, bij een kop koffie ... Wanneer u stopt met roken, worden dit wellicht de moeilijkste momenten.

Gevolgen van de verslaving

Een verslaving zorgt ervoor dat u een voortdurende behoefte naar die bewuste stof hebt. Hebt u een tijdje niet gerookt, dan merkt u dat meteen: u verlangt al vlug naar een sigaret of een ander tabaksproduct. De behoefte lijkt wat op die naar eten of drinken, maar in tegenstelling hiermee is die behoefte naar tabak niet natuurlijk, maar aangeleerd. En dat betekent meteen ook dat ze weer kan worden afgeleerd. Bovendien krijgt u, wanneer u probeert te stoppen met roken, wellicht ontwenningsverschijnselen.

Ziekte en dood

Tabaksgebruik is de grootste vermijdbare oorzaak van kanker. Het gebruik van tabak in gelijk welke vorm veroorzaakt 30 procent van alle kankerdoden in de ontwikkelde landen en een stijgend aantal doden in ontwikkelingslanden. In 2006 stierven stierven wereldwijd 5 miljoen mensen aan kankers veroorzaakt door tabak. De voorbije 30 jaar is het aantal longkankers verdubbeld. Acht op de tien longkankers worden veroorzaakt door roken. Mocht de tabaksconsumptie nu worden beperkt, dan zouden tegen 2050 150 miljoen vroegtijdige sterftes worden vermeden (bron: UICC World Cancer Campaign, fast facts about cancer, 2008).

Tabaksgerelateerde sterfte in Vlaanderen

Het Vlaams Agentschap Zorg & Gezondheid publiceert elk jaar de meest recente cijfers over tabaksgerelateerde sterfte in Vlaanderen bij 35-plussers. Ze sterven vooral aan longkanker, chronische aandoeningen van de onderste lichtwegen en aëro-digestieve kankers, maar ook aan hart- en vaataandoeningen, nog een aantal andere kankers en nog een aantal andere medische oorzaken. De tabaksgerelateerde sterfte bij mannen vertoont wel een duidelijk dalende trend terwijl ze bij vrouwen juist stijgt.

Longkanker
Langdurig roken is de belangrijkste oorzaak van longkanker. Een groot deel van de longkankers kan dus vermeden worden.

Wie rookt, heeft 20 keer meer risico op longkanker dan wie niet rookt. Dit risico wordt trouwens beïnvloed door:
- het aantal sigaretten dat u per dag rookt;
- hoelang u rookt;
- hoe diep u inhaleert.

Let wel, ook als u zelf niet rookt, maar zeer vaak in een rokerige omgeving bent en dus passief meerookt, hebt u een sterk verhoogde kans op longkanker (bron: World Cancer Report, WHO 2003).

De meest recente cijfers over longkersterfte bij mannen en vrouwen als gevolg van tabak, vindt u hier. De voorbije jaren daalde de tabaksgerelateerde longkankersterfte bij mannen, maar toch blijven de sterftecijfers bij mannen een stuk hoger dan bij vrouwen. Bij vrouwen stijgt de tabaksgerelateerde longkankersterfte.

In de periode 2000-2009 daalde de longkankersterfte in Vlaanderen bij mannen, terwijl ze bij vrouwen steeg. Toch blijven de sterftecijfers bij mannen een stuk hoger dan bij vrouwen. Bij mannen daalde de tabaksgerelateerde longkankersterfte in de periode 2000-2009 met 0,15 procentpunten, bij vrouwen steeg ze met 1,3 procentpunt per jaar.

De kans om longkanker te overleven is klein en is vooral gerelateerd aan de uitgebreidheid van de ziekte. In 2008 was in België longkanker de tweede meest voorkomende kanker (16,6%) bij mannen (na prostaatkanker), bij vrouwen neemt longkanker de derde plaats in (6,5%) na borstkanker en dikkedarmkanker. In 2008 was longkanker met 32% de belangrijkste oorzaak van kankerdood bij mannen in België. Bij vrouwen was longkanker met 13,4% de tweede belangrijkste oorzaak van kankerdood. (bron: Stichting Kankerregister).

Cijfers over tabaksgerelateerde sterfte aan aëro-digestieve kankers (ofwel kankers aan andere luchtwegen, mond en slokdarm), andere kankers, chronische aandoeningen van de onderste luchtwegen en hart- en vaataandoeningen vindt u hier.

Roken is ook een belangrijke oorzaak van tromboses en hersenbloedingen. Rokende vrouwen die bovendien de pil nemen, hebben trouwens een verhoogde kans op deze aandoeningen (bron: Kendrick & Merrit, 1996).

Zweren

Wie rookt, heeft meer kans op maagzweren en zweren in de dunne darm.

Zijeffecten

Wanneer u rookt, heeft dit ook negatieve effecten wanneer u een operatie ondergaat. Niet alleen hebt u meer kans op ademhalingsproblemen na de operatie en helen de wonden minder vlot, het roken verkleint ook de slaagkansen van de operatie (bron: McGowan N. 1999). Roken kan ook de werking van een aantal geneesmiddelen ongunstig beïnvloeden bv bij de inhalatiemedicatie voor astmapatiënten of chemotherapiemiddelen voor behandeling van kanker. Roken wordt ook in verband gebracht met het falen van de nieren, reumatische aandoeningen, slechte adem...

Gevolgen bij zwangerschap

Risico's voor de moeder

Dat roken problemen oplevert voor uw ongeboren kind, leest u verder. Maar wist u dat u als zwangere vrouw ook zelf meer gezondheidsrisico's loopt?

• Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
  U hebt meer kans op buitenbaarmoederlijke zwangerschap, wat dan weer kan leiden tot onvruchtbaarheid. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan ook uw eigen leven in gevaar brengen (Bron:Chow, Daling, Weis & Voigt, 1988).
• Kans op bloedingen
  Wie rookt tijdens haar zwangerschap, heeft meer kans op bloedingen, ook tijdens de latere maanden van de zwangerschap.
• Misselijkheid
  Zwangere vrouwen die roken hebben 20% meer kans om regelmatig misselijk te zijn in de eerste helft van hun zwangerschap en 66% meer kans in de tweede helft van de zwangerschap (Bron: Slattery, 1997).
• Infecties aan de urinewegen
  Rokende zwangere vrouwen hebben meer kans op urinaire infecties.

Ook het zwanger worden zelf ondervindt gevolgen van het roken

• Onvruchtbaarheid
  Vrouwen die roken zijn drie maal minder vruchtbaar dan vrouwen die wel roken. Bij rokende vrouwen worden immers minder eicellen geproduceerd en is er meer kans op een miskraam (bron: Stein, 1996).
• Moeilijkere in-vitrofertilisatie
  Rokende vrouwen hebben meer tijd nodig om via in-vitrofertilisatie zwanger te geraken.
• Typisch mannelijke problemen
  Bij rokende mannen worden meer afwijkingen in het sperma vastgesteld, en is de kans op impotentie ook groter dan bij niet-rokende mannen.

Risico's voor de foetus

Als u als vrouw tijdens de zwangerschap rookt of vaak in een rokerige omgeving verblijft, rookt de foetus sowieso mee. Er is dan een zwaar verhoogde kans op:

• Een miskraam
  Bij rokende moeders is het risico op een late miskraam ook groter. Ze hebben vaker last van bloedingen, het loskomen van de placenta en het vroegtijdig breken van de vliezen (bron: Slattery, 1997; ACOG, 1990; Scoth, 1998).
• Een laag geboortegewicht
  Door het roken krijgt de foetus te veel koolstofmonoxide binnen en te weinig zuurstof. Hierdoor stijgt het hemoglobineniveau, wat de groei afremt en de verdere ontwikkeling van het kind eveneens zal beïnvloeden (bron: Eskenazi & Castorina, 1999). De baby heeft doorgaans een lager geboortegewicht (ongeveer 200 g minder), zodat er ook meer kans is dat de baby lichter weegt dan het minimumgewicht. Dit verhoogt op zijn beurt de kans dat de foetus of baby sterft tussen de 28ste week zwangerschap en de 1ste week na de geboorte (bron: Hakansson, Lendahls & Petersson, 1999; US Department of Health and Human Services, 1989 en 1994).
  Als u stopt met roken zodra u zwanger wordt, dan zal het geboortegewicht van uw baby net zo evolueren als dat van een niet-rokende moeder (bron: U.S. Department of Health and Human Services, 1990); beter nog is te stoppen op het moment dat u een zwangerschapswens heeft. (Sommige vrouwen stoppen al een tijdje met de pil voor ze echt zwanger willen worden en schakelen even over op een condoom, om al die hormonen uit hun bloed te krijgen; dit doen ze het best ook met de sigaret).
• Een premature geboorte
  Baby's van rokende moeders lopen het risico te vroeg geboren te worden (bron: Hakansson, Lendahls & Petersson, 1999).

Ook na de zwangerschap hebben de kinderen er last van als u rookt. Er is dan een zwaar verhoogde kans:

• Op een tragere ontwikkeling
  De baby heeft doorgaans een lager geboortegewicht (ongeveer 200 g minder), zodat er ook meer kans is dat de baby lichter weegt dan het minimumgewicht.
  De kinderen kunnen ook later in hun ontwikkeling zowel fysiek als mentaal achterstaan op hun leeftijdsgenootjes (bron: Lawrence 1999; Lang, 1999). Zo zijn ze vaak kleiner, vertonen ze meer gedragsproblemen zoals hyperactiviteit en presteren ze minder goed op schoolse vakken zoals leestests (bron: US Department of Health and Human Services, 1989).
• Op een slechtere zuigreflex
  Baby’s van rokende moeders zijn rustelozer en zuigen minder sterk.
• Op wiegendood
  Het risico op wiegendood vergroot aanzienlijk bij baby's van rokende ouders (bron: Mitchel, Ford, Steward et al., 1996; Escriba & Colomer, 1996; Cortinovis, Conter, Lanfranco, Sala & Milani, 1998).

Gelukkig komt wiegendood heel weinig voor en daalde het aantal sterftes de voorbije jaren spectaculair. Stierven in Vlaanderen in 1994 nog 104 baby’s op 64.961 geboorten aan wiegendood, in 2008 waren dat er nog maar 18 op 67.161 (bron: Kind en Gezin en Statistics Belgium).

• Dat het kind later ook zal roken
  Moedermelk van rokende moeders bevat nicotine, waardoor de baby went aan deze stof. Bij het roken van zijn eerste sigaret op latere leeftijd zal het kind die moedersmaak terugvinden en veeleer geneigd zijn te blijven roken (bron: Kind en gezin).
• Op gezondheidsproblemen
  Kinderen van rokende ouders hebben 2 tot 3 keer zoveel kans op bronchitis, longontstekingen en astma-aanvallen, vaker last van oorontstekingen en meer kans op hart- en vaatziekten en kanker. Bovendien is een kind dat in een rokerige woning opgroeit, een passieve roker, die in feite alle mogelijke aandoeningen kan oplopen waar een actieve roker mee geconfronteerd wordt.

Het belang van de rokende partner

Het rookgedrag van de partner kwam hierboven niet vaak aan bod, maar zijn rol kan nochtans niet onderschat worden, om meerdere redenen:

• Zijn vrouw en kind roken passief mee
• Als de partner blijft roken, dan rookt de vrouw doorgaans passief mee, en door haar ook de foetus. Alle bovenstaande opmerkingen gelden dan net zo goed.
• Hij demotiveert de vrouw als die wil stoppen met roken
• Wanneer de man blijft roken, heeft de vrouw het moeilijker zelf ook te stoppen of zal ze sneller herbeginnen.

De hulp van de partner is dan ook zeer belangrijk. Meer nog, de man zou beter zelf zijn sigaret opzij leggen en de vrouw zo motiveren ook te stoppen.

Economische gevolgen

Inkomsten
Het is algemeen bekend dat de verkoop van tabaksproducten de staat behoorlijk wat opbrengt via taksen en btw. Van elk gekocht pakje gaat zowat 75% van de verkoopprijs naar de schatkist. In 1990 bedroegen die inkomsten bijna 1 miljard euro, anno 2011 was dat 2,17408 miljard euro. Accijnzen brachten in 2011 1,64409 miljard euro op, btw 529,99 miljoen euro (bron: OIVO 2012).

Hoe duurder de sigaret, hoe minder rokers (Bron: VIGeZ): de taksen hebben trouwens niet alleen invloed op de schatkist, ze hebben ook een positief effect op het rookgedrag: een prijsstijging van 10% levert al vlug een daling van het verbruik met 4% op. Vooral jongeren zijn dan minder geneigd tabaksproducten te kopen, waardoor de kans ook weer verkleint dat ze zware rokers zullen worden en blijven.

Als je zo doortelt, zou je kunnen stellen dat iedereen met roken zou stoppen als de prijs van een pakje sigaretten 6,82 euro bedraagt. Jammer genoeg gaat dit niet helemaal op. Vanaf een bepaalde prijs volstaat het niet meer om nog eens 10% duurder te worden om weer 4% rokers af te schudden. Dan moet je de prijs al met 20% of zelfs 50% verhogen om nog eens zoveel rokers hun sigaret te laten afzweren.

Na enkele beperkte prijsstijgingen de voorbije jaren, was er op 1 januari 2007 een belangrijke stijging van de tabaksprijs, van 4 euro naar 4,53 euro voor een pakje van 20 sigaretten. Tegelijk kwam er echter een pakje van 19 sigaretten op de markt met een kostprijs van 4,30 euro, om bij de consument de indruk van een grote prijsstijging weg te nemen. In de toekomst blijkt een regelmatige en aanzienlijke prijsverhoging van tabaksproducten nodig. (bron: Het antitabaksbeleid in 2007. Een kritische kijk op het kankerbeleid. Onderzoeksrapport 2007, Vlaamse Liga tegen Kanker). Maar die kwam er na 2007 helaas niet meer. De laatste 3 jaar is de prijs van het meest verkochte sigarettenmerk met slechts 10 cent per jaar verhoogd (4,63 euro in 2008, 4,74 euro in 2009 en 4,84 in 2010). Bovendien stijgt het marktaandeel van de goedkopere sigarettenmerken (4 euro of minder per pakje) tot bijna 30%. (bron: persbericht Stichting tegen Kanker 1 maart 2010).

Kosten
Maar tabaksgebruik kost de staat uiteraard ook handenvol geld. Niet alleen draagt de overheid bij aan de behandelingskosten van ziektes veroorzaakt door roken, rokers zijn ook vaker ziek dan niet-rokers, en zijn ze vaker afwezig op het werk. Volgens de Wereldbank bedragen de kosten van het roken zelfs 6 tot 15% van de totale ziektekosten (bron: OIVO). Wetende dat voor 2010 de ziekteverzekering in België op 24,25 miljard euro werd begroot, dan zou dat voor België in 2010 neerkomen op 1,45 miljard euro (bij 6% van de totale ziektekosten) tot 3,63 miljard euro (bij 15%).

Dit bedrag houdt trouwens geen rekening met:

• de persoonlijke uitgaven van de patiënt die niet door de ziekteverzekering worden terugbetaald;
• de indirecte kosten zoals werkverzuim e.d.

Rokers zijn aanzienlijk duurder voor de maatschappij dan niet-rokers van dezelfde leeftijd.

Daar staat tegenover dat niet-rokers langer leven, en op latere leeftijd dan weer gezondheidszorgen nodig hebben.
Sommige onderzoeken hebben uitgewezen

• dat een algemene rookstop de staat op korte termijn geld zou opbrengen - omdat er heel wat bespaard zou worden in de gezondheidssector -
• maar dat de kosten na een 15-tal jaar weer zouden stijgen - door de toename aan bejaarden.

De overheid geeft bovendien ook nog geld uit aan preventie, maar in vergelijking met de enorme inkomsten is deze post bijna verwaarloosbaar. Als algemene norm wordt aangehouden dat een land ongeveer 3 euro per hoofd van de bevolking zou moeten besteden aan tabaksontmoediging. In 2006 bedroeg totale budget in België voor tabakspreventie 3.936.356 euro of 0,37 euro per hoofd van de bevolking (bron: Joossens L., Raw, M. Progress in Tobacco Control in 30 European Countries, 2005 tot 2007).

Geen preventie, want roken is economisch interessant?
Het doel van preventie is niet geld besparen, maar ellende en sterfte vermijden. Wanneer een maatschappij economie belangrijker gaat vinden dan de gezondheid van haar leden, gaat het toch wel de foute kant op. Een dergelijke maatschappij kan dan net zo vlot alle andere preventieve gezondheidsingrepen laten varen, want ook die kosten geld en brengen toekomstige bejaarden voort.

Tewerkstelling
De tabaksnijverheid stelt ook Belgen tewerk, maar dit evolueert negatief. In 1985 werkten nog 5798 Belgen in die sector, terwijl er in 2007 nog slechts 1776 tewerkgesteld waren (Bron: OIVO 2012). Deze daling heeft niets met de dalende verkoop, maar wel met automatisering en delokalisatie (multinationals weerhouden enkele productie-eenheden die modern zijn, volledig geautomatiseerd en ingeplant op strategische plaatsen, bij voorkeur in landen die gunstig staan tegenover de tabaksindustrie). Ook de tabaksteelt in België, in 2000 toch nog goed voor een 262 telers, lijkt niet afhankelijk van de tabaksverkoop, maar meer van de Europese subsidies. Per jaar bedroegen de Europese tabakssubsidies ongeveer 1 miljard euro, waarbij het inkomen voor 70% afhankelijk was van subsidies en voor slechts 30% uit de marktwaarde van het product. De tewerkstelling in de tabaksteelt werd dus vooral door subsidies in stand gehouden. Sinds 2006 zijn de Europese subsidies drastisch verlaagd. Nog maar een derde van de steun van 2005 werd in 2006 direct voorzien voor de telers. De subsidies mogen niet langer de tabaksteelt ten goede komen. Steeds meer geld gaat nu naar alternatieven. Zo wordt onder meer de omschakeling van tabakstelers naar andere teelten gesubsidieerd (bron: OIVO, 2012).

Het al dan niet roken van de Vlamingen heeft dus nauwelijks negatief effect op de tewerkstelling in de tabakssector.

Integendeel, een Britse studie wees uit dat een daling van het tabaksverbruik met 40% meer dan 115.000 arbeidsplaatsen zou creëren in Groot-Brittannië. De reden hiervoor is dat ex-rokers meer geld overhebben voor ontspanning. En die sector is veel arbeidsintensiever dan de tabakssector, die grotendeels geautomatiseerd is (bron: OIVO 2012).